Thuế TNCN 2025-2026: 5 Điểm Thay Đổi Lớn

1. Bối cảnh sửa đổi Luật Thuế TNCN 2025-2026

Giai đoạn 2025–2026 đánh dấu một cột mốc quan trọng trong lộ trình cải cách hệ thống chính sách tài khóa tại Việt Nam. Việc ban hành Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) mới cùng Luật số 109/2025/QH15 không phải là sự thay đổi ngẫu nhiên, mà là phản ứng tất yếu trước những biến động sâu sắc của nền kinh tế vĩ mô. Theo các nghiên cứu từ ĐH KHXH&NV HN, quá trình đô thị hóa nhanh chóng cùng sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế số đã tạo ra những thách thức mà khung pháp lý cũ không còn khả năng bao phủ hiệu quả.

Theo chuyên gia admin từ tracuuthue.

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến việc sửa đổi này xuất phát từ sự lệch pha giữa thu nhập bình quân và mức giảm trừ cũ. Trong suốt nhiều năm, mức giảm trừ gia cảnh 11 triệu đồng/tháng đã trở nên "lỗi thời" trước áp lực lạm phát tích lũy và chi phí sinh hoạt leo thang tại các đô thị trọng điểm như Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng. Nếu không có sự điều chỉnh kịp thời, gánh nặng thuế sẽ trực tiếp bào mòn sức mua của tầng lớp lao động, làm giảm động lực tăng trưởng tiêu dùng nội địa.

Bên cạnh đó, sự bùng nổ của nền kinh tế số và thương mại điện tử đã thay đổi hoàn toàn diện mạo của khu vực hộ kinh doanh cá thể. Dữ liệu từ Bảo tàng Lịch sử cho thấy, qua các thời kỳ, chính sách thuế luôn phải vận động để tương thích với hình thái kinh tế mới. Hiện nay, hàng triệu cá nhân đang tham gia kinh doanh online, sáng tạo nội dung số và cung cấp dịch vụ công nghệ, đòi hỏi một hành lang pháp lý vừa đảm bảo tính công bằng trong nghĩa vụ thuế, vừa tạo không gian để các mô hình kinh doanh này phát triển bền vững.

Việc Luật số 109/2025/QH15 có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 được kỳ vọng sẽ giải quyết ba bài toán chiến lược:

• Điều tiết thu nhập công bằng: Nới rộng ngưỡng chịu thuế để bảo vệ thu nhập thực tế của người làm công ăn lương.
• Khuyến khích minh bạch hóa: Chuyển dịch từ phương pháp tính thuế khoán sang tính thuế trên thu nhập thực tế cho các hộ kinh doanh quy mô lớn.
• Thúc đẩy kinh tế số: Tạo ra các ưu đãi thuế đặc thù cho lực lượng nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực khởi nghiệp sáng tạo và khoa học công nghệ.

Nhìn chung, bối cảnh sửa đổi thuế giai đoạn 2026 không chỉ đơn thuần là kỹ thuật tính toán, mà là một bước đi chiến lược nhằm tái định vị vai trò của chính sách thuế trong việc hỗ trợ an sinh xã hội và thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng hiện đại hóa.

2. Tăng mạnh mức giảm trừ gia cảnh: Trợ lực cho người lao động

Trong giai đoạn 2025–2026, một trong những thay đổi mang tính bước ngoặt của Luật Thuế thu nhập cá nhân (TNCN) là việc điều chỉnh tăng mức giảm trừ gia cảnh. Đây được xem là phản ứng chính sách kịp thời trước áp lực lạm phát tích lũy và sự thay đổi trong mức sống tại các đô thị lớn. Theo dữ liệu nghiên cứu từ ĐH KHXH&NV HN về biến động mức sống đô thị, việc duy trì ngưỡng giảm trừ 11 triệu đồng/tháng đã không còn phản ánh đúng chi phí sinh hoạt thiết yếu của người lao động trong bối cảnh giá cả hàng hóa, dịch vụ tăng cao.

Cụ thể, từ kỳ tính thuế năm 2026, mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế được nâng từ 11 triệu đồng lên 15,5 triệu đồng/tháng (tương đương 186 triệu đồng/năm). Đồng thời, mức giảm trừ cho mỗi người phụ thuộc cũng tăng từ 4,4 triệu đồng lên 6,2 triệu đồng/tháng. Sự điều chỉnh này không chỉ đơn thuần là con số, mà là một "trợ lực" tài chính trực tiếp giúp tăng thu nhập khả dụng cho người lao động, đặc biệt là nhóm nhân sự tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP.HCM.

Ví dụ minh họa về tác động của chính sách:

Giả sử một nhân viên văn phòng tại Hà Nội có thu nhập chịu thuế là 25 triệu đồng/tháng và đang nuôi 02 con nhỏ (02 người phụ thuộc).

• Theo quy định cũ: Tổng mức giảm trừ là 11 triệu (bản thân) + (4,4 triệu × 2) = 19,8 triệu đồng. Thu nhập tính thuế là: 25 - 19,8 = 5,2 triệu đồng. Người này vẫn phải đóng thuế TNCN theo biểu lũy tiến.
• Theo quy định mới (2026): Tổng mức giảm trừ là 15,5 triệu (bản thân) + (6,2 triệu × 2) = 27,9 triệu đồng. Thu nhập tính thuế là: 25 - 27,9 = -2,9 triệu đồng. Trong trường hợp này, người lao động sẽ không phải nộp thuế TNCN, giúp họ tiết kiệm được một khoản chi phí đáng kể hàng tháng để tái đầu tư vào chất lượng cuộc sống và giáo dục cho con cái.

Việc điều chỉnh này không chỉ đảm bảo công bằng xã hội mà còn giúp giảm gánh nặng hành chính cho cả cơ quan quản lý và người nộp thuế. Nhìn nhận từ góc độ lịch sử phát triển kinh tế, các chuyên gia tại Bảo tàng Lịch sử cũng nhấn mạnh rằng, việc linh hoạt điều chỉnh các ngưỡng thuế chính là chìa khóa để duy trì sức mua của thị trường nội địa, đồng thời là đòn bẩy để người lao động an tâm gắn bó với thị trường lao động chính thức trong bối cảnh nền kinh tế số đang chuyển dịch mạnh mẽ.

3. Nâng ngưỡng doanh thu miễn thuế cho hộ kinh doanh lên 500 triệu đồng

Một trong những điểm nhấn quan trọng nhất trong hệ thống pháp luật thuế giai đoạn 2025–2026 là việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu không chịu thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh. Theo quy định mới, ngưỡng này đã được nâng từ mức 200 triệu đồng/năm lên 500 triệu đồng/năm. Sự thay đổi này không chỉ đơn thuần là con số, mà còn phản ánh sự thích ứng kịp thời của chính sách tài khóa trước những biến động về chỉ số giá tiêu dùng và sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số.

Theo phân tích từ các chuyên gia tại ĐH KHXH&NV HN, việc duy trì ngưỡng miễn thuế quá thấp trong nhiều năm đã tạo ra rào cản hành chính đáng kể cho các hộ kinh doanh quy mô nhỏ. Khi ngưỡng doanh thu được nâng lên 500 triệu đồng, đồng nghĩa với việc các hộ kinh doanh, tiểu thương, và cá nhân kinh doanh online sẽ được miễn cả thuế giá trị gia tăng (VAT) lẫn thuế thu nhập cá nhân (TNCN) nếu doanh thu năm không vượt quá hạn mức này. Điều này giúp giảm thiểu đáng kể chi phí tuân thủ, tạo đà cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ tích lũy vốn tái đầu tư thay vì phải phân bổ ngân sách cho nghĩa vụ thuế ngay từ những giai đoạn đầu khởi nghiệp.

Để làm rõ tác động này, hãy xem xét ví dụ thực tế của một hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống tại các đô thị lớn như Hà Nội hoặc TP.HCM. Trước đây, với mức doanh thu 300 triệu đồng/năm, hộ kinh doanh này đã phải đối mặt với nghĩa vụ kê khai và nộp thuế VAT cũng như TNCN. Với quy định mới, toàn bộ doanh thu này nằm trong ngưỡng miễn thuế, giúp chủ hộ tiết kiệm được một khoản chi phí đáng kể, trực tiếp cải thiện biên lợi nhuận ròng.

Việc nâng ngưỡng này cũng mang tính chất định hướng chiến lược, tương tự như cách mà các chính sách trong lịch sử đã được điều chỉnh để phù hợp với từng giai đoạn phát triển quốc gia, như ghi nhận tại Bảo tàng Lịch sử về sự vận động không ngừng của các quy định tài chính. Đối với các cá nhân kinh doanh nội dung số hoặc cung cấp dịch vụ trực tuyến, ngưỡng 500 triệu đồng tạo ra một "vùng đệm" an toàn, cho phép họ tập trung tối ưu hóa mô hình kinh doanh thay vì phải lo lắng về các thủ tục hành chính phức tạp khi quy mô còn nhỏ. Đây được xem là bước đi mang tính "khoan thư sức dân", tạo điều kiện tối đa để các hộ kinh doanh chuyển đổi từ quy mô siêu nhỏ sang quy mô chuyên nghiệp hơn trước khi bước vào ngưỡng chịu thuế cao hơn.

4. Phương pháp tính thuế mới trên thu nhập thực tế cho hộ kinh doanh

Một trong những bước tiến quan trọng nhất trong cải cách hành chính thuế giai đoạn 2026 là việc chuyển đổi cơ bản phương pháp xác định nghĩa vụ thuế đối với hộ và cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm. Thay vì áp dụng phương pháp khoán hoặc tính thuế dựa trên tỷ lệ % trên doanh thu thuần túy như trước đây, Luật Thuế thu nhập cá nhân 2025 cho phép hộ kinh doanh lựa chọn nộp thuế dựa trên thu nhập thực tế (Doanh thu trừ Chi phí hợp lý).

Sự thay đổi này mang tính chiến lược, giúp tiệm cận gần hơn với mô hình quản lý thuế của các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Theo các nghiên cứu kinh tế học hiện đại, việc đánh thuế trên lợi nhuận thực tế tạo ra sự công bằng, khuyến khích các hộ kinh doanh nâng cao năng lực quản trị tài chính và minh bạch hóa sổ sách kế toán. Điều này cũng tương đồng với những nhận định về sự phát triển của các mô hình kinh tế tự chủ được thảo luận tại ĐH KHXH&NV HN về xu hướng quản trị trong kỷ nguyên số.

Cơ chế vận hành cụ thể:

• Đối tượng áp dụng: Hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm.
• Công thức: Thuế thu nhập cá nhân = (Doanh thu - Chi phí được trừ) x Thuế suất (15% hoặc 17%).
• Lợi ích: Nếu hộ kinh doanh có biên lợi nhuận thấp hoặc chi phí đầu vào cao (ví dụ: các ngành sản xuất, thương mại có giá vốn hàng bán lớn), việc áp dụng phương pháp này sẽ giúp giảm đáng kể số thuế thực nộp so với cách tính theo tỷ lệ % trên doanh thu cũ.

Ví dụ minh họa:

Giả sử một hộ kinh doanh dịch vụ ăn uống tại TP.HCM có doanh thu 1,2 tỷ đồng/năm. Nếu tính theo phương pháp cũ (tỷ lệ ấn định), hộ này phải nộp thuế trên toàn bộ doanh thu. Tuy nhiên, với quy định mới, nếu hộ chứng minh được chi phí hoạt động (thuê mặt bằng, nguyên vật liệu, nhân công) là 800 triệu đồng, thì thu nhập tính thuế chỉ còn 400 triệu đồng. Với thuế suất 15%, số thuế TNCN phải nộp là 60 triệu đồng, thấp hơn nhiều so với việc bị áp tỷ lệ % trên tổng doanh thu 1,2 tỷ đồng.

Việc chuyển đổi này không chỉ là một thay đổi kỹ thuật, mà là sự thay đổi tư duy quản lý nhà nước, nhìn nhận hộ kinh doanh như một thành phần kinh tế năng động. Như cách mà Bảo tàng Lịch sử thường ghi nhận về các giai đoạn chuyển dịch kinh tế, đây là bước đệm cần thiết để các hộ kinh doanh cá thể sẵn sàng chuyển đổi mô hình lên doanh nghiệp, thúc đẩy sự minh bạch của nền kinh tế trong dài hạn.

5. Tác động của chính sách thuế mới đến bức tranh kinh tế số

Sự chuyển dịch của nền kinh tế Việt Nam sang mô hình số hóa đòi hỏi một khung pháp lý về thuế linh hoạt và thích ứng. Việc điều chỉnh chính sách thuế giai đoạn 2025–2026 không chỉ đơn thuần là thay đổi con số, mà còn là một chiến lược thúc đẩy sự minh bạch trong hệ sinh thái kinh tế số, nơi các cá nhân làm việc trong lĩnh vực nội dung số, thương mại điện tử và dịch vụ công nghệ chiếm tỷ trọng ngày càng lớn.

Trước đây, việc đánh thuế dựa trên doanh thu khoán thường tạo ra rào cản cho những người kinh doanh nhỏ lẻ nhưng có chi phí đầu tư cao (ví dụ: chạy quảng cáo, đầu tư thiết bị livestream, chi phí nền tảng). Việc cho phép khấu trừ chi phí thực tế đối với hộ kinh doanh có doanh thu trên 500 triệu đồng/năm là một bước tiến quan trọng. Điều này khuyến khích các "nhà sáng tạo nội dung" (content creators) và các shop online chuyển mình từ mô hình tự phát sang mô hình quản trị doanh nghiệp chuyên nghiệp. Theo các nghiên cứu từ ĐH KHXH&NV HN, quá trình chuyển đổi số trong kinh tế hộ gia đình gắn liền với sự thay đổi về tư duy quản trị tài chính, nơi việc ghi chép sổ sách và chứng từ trở thành yếu tố sống còn để tối ưu hóa nghĩa vụ thuế.

Hơn nữa, chính sách này tạo ra một "bộ lọc" tự nhiên trong thị trường. Khi ngưỡng doanh thu miễn thuế được nâng lên 500 triệu đồng, các cá nhân kinh doanh nhỏ có điều kiện tích lũy vốn để tái đầu tư vào công nghệ và quy trình vận hành. Ngược lại, đối với các đơn vị kinh doanh lớn hơn, áp lực minh bạch hóa chi phí thúc đẩy họ sử dụng các giải pháp thanh toán không dùng tiền mặt và hóa đơn điện tử, từ đó giúp cơ quan quản lý dễ dàng hơn trong việc kiểm soát dòng tiền. Điều này tương đồng với các bài học lịch sử về quản lý kinh tế được lưu trữ tại Bảo tàng Lịch sử, nơi mỗi giai đoạn phát triển kinh tế đều đi kèm với việc hoàn thiện các công cụ quản lý tài khóa nhằm tạo ra sự công bằng và bền vững.

Tóm lại, chính sách thuế mới không chỉ là công cụ thu ngân sách mà đã trở thành "đòn bẩy" chính sách. Nó định hướng các chủ thể trong nền kinh tế số phải vận hành có kế hoạch, ưu tiên tính tuân thủ và đầu tư vào năng lực nội tại thay vì chỉ dựa vào lợi thế về quy mô doanh thu thô. Đây là tiền đề quan trọng để Việt Nam xây dựng một nền kinh tế số lành mạnh, nơi quyền lợi của người nộp thuế được bảo đảm song hành với trách nhiệm đóng góp vào sự phát triển chung.

6. Chiến lược quản trị dòng tiền và thích ứng với luật thuế mới